Romantik İlişkilerde Bağlanma Stilleri: Psikanalitik Bir Okuma

Romantik İlişkilerde Bağlanma: Geçmişin İzleri Bugünü Nasıl Şekillendirir?

Romantik ilişkilerde ortaya çıkan yakınlaşma – uzaklaşma döngüleri, terk edilme korkusu veya bağlanma güçlükleri çoğu zaman yalnızca şu an yaşanan ilişkiye ait değildir. Psikanalitik yaklaşıma göre bireyin ilişki kurma biçimi, çok daha erken yıllarda, özellikle de çocukluk döneminde şekillenmeye başlar. Bu nedenle bugün yaşanan çatışmaların pek çoğu, geçmişte kurulan ilişkilerin izlerini taşır ve farkında olmadan yeniden sahnelenir.

Bağlanma stilleri modern psikolojide sıkça kullanılan bir kavram olsa da kökeni psikanalitik düşünceye dayanır. Çocuğun bakım verenleriyle kurduğu ilk ilişkiler, hem kendilik algısını hem de başkalarıyla kuracağı duygusal yakınlık kapasitesini belirleyen temel bir yapı oluşturur.

Erken İlişkilerin Yetişkin Aşk Hayatına Yansıması

Psikanalitik kuram, bireyin erken dönem bakım verenleriyle ilişkisini zihninde içselleştirdiğini ve bu içsel deneyimin ilerleyen yıllarda romantik ilişkilere taşındığını öne sürer. Kişi çoğu zaman farkında olmadan çocuklukta yaşadığı sevgi, ihmal, mesafe ya da tutarsızlık örüntülerini partnerine yansıtır.

Bu yüzden romantik partner seçimi yalnızca tesadüf değildir. İnsan zihni “tanıdık olana” yönelmeye eğilimlidir. Erken dönemde güvenli ve destekleyici bir ilişki yaşayan bireyler yetişkinlikte yakınlığa daha kolay izin verirken; duygusal ihtiyaçları yeterince karşılanmamış bireylerde yoğun kaygı, bağımlılık veya kaçınma davranışları daha sık görülür.

Bağlanma Stilleri ve İçsel Modeller

Psikanalitik bağlanma yaklaşımına göre birey, çocukluk deneyimlerinden hareketle hem kendisi hem de diğer insanlar hakkında temel inançlar geliştirir. Bu inançlar, “Sevilebilir miyim?” ve “İnsanlara güvenebilir miyim?” sorularının etrafında şekillenir ve yetişkinlikte romantik ilişkilerin duygusal zeminini oluşturur.

Bu çerçevede üç temel bağlanma stilinden söz edilir:

• Güvenli bağlanma: 

  Yakınlıktan korkmayan, hem kendini hem karşısındaki kişiyi koruyabilen ilişki tarzı

• Kaygılı bağlanma: 

  Terk edilme kaygısının yoğun olduğu, onay ve güvence ihtiyacının ön planda olduğu yapı

• Kaçıngan bağlanma: 

  Yakınlığın tehdit edici hissedildiği, duygusal mesafenin korunduğu ilişki biçimi

Bu stiller kalıcı etiketler değildir; kişilerarası deneyimlerle değişebilir, dönüşebilir ve zaman içinde yeniden şekillenebilir.

Nesne İlişkileri ve İçsel Temsiller

Nesne ilişkileri kuramı, bireyin zihninde taşıdığı “içsel nesnelere”, yani bakım verenlerin duygusal temsillerine odaklanır. Yetişkinlikte partner, çoğu zaman bu içsel temsillerin üzerine yerleştirilir. Bu durum ilişkide bazı bilinçdışı süreçleri tetikler:

• Partnerin olduğundan farklı algılanması• Geçmiş yaraların bugünkü ilişkiye taşınması• Partnerden geçmişte karşılanmayan ihtiyaçların telafi edilmesinin beklenmesi

Bu süreçler çoğu zaman yoğun duygusal tepkilere ve tekrar eden ilişki döngülerine zemin hazırlar.

Aktarım ve Savunmaların İlişkilerdeki Rolü

Aktarım, bireyin geçmişte önemli kişilere duyduğu duyguları bugünkü ilişkilerine taşımasıdır. Romantik ilişkiler bu aktarımın en yoğun yaşandığı alanlardan biridir. Partner bazen farkında olmadan bir ebeveyn figürü gibi algılanır; öfke, kırgınlık ya da terk edilme korkusu bu algı üzerinden şekillenir.

Savunma mekanizmaları ise bu yoğun duygularla başa çıkmak için devreye girer. Kaçıngan bağlanan bireyler duygularını bastırarak mesafe kurmaya çalışırken, kaygılı bağlanan bireyler daha fazla onay isteyen, tutunma davranışları gösterebilir. Ancak bu savunmalar uzun vadede ilişkiyi zorlaştırabilir ve duygusal yakınlığı sınırlayabilir.

Değişim Mümkün mü?

Psikanalitik bakış açısı, ilişkilerin kader olmadığını vurgular. Bağlanma örüntüleri fark edildiğinde, duygular anlamlandırıldığında ve geçmişle bugün ayrıştırılabildiğinde dönüşüm mümkündür. Güvenli bir ilişki deneyimi veya terapi süreci, bireyin içsel modellerini yeniden düzenlemesine yardımcı olabilir.

Danışmanlık desteği, kişinin ilişkilerde tekrar eden kalıplarını görmesini, geçmişten gelen yükleri tanımasını ve daha sağlıklı bağlar geliştirmesini destekler. Böylece kişi, geçmişin izlerini bugüne taşımadan daha gerçek ve dengeli bir yakınlık yaşayabilir.

Sonuç

Romantik ilişkilerde yaşanan zorluklar çoğu zaman yalnızca mevcut partnerle ilgili değildir. Psikanalitik perspektif; bağlanma deneyimlerini, içsel temsilleri ve savunma mekanizmalarını anlayarak ilişkilerin derin dinamiklerini görünür kılar. Bu farkındalık, tekrar eden ilişki döngülerinin kırılmasına ve daha güvenli, daha besleyici ilişkilerin kurulmasına önemli bir kapı aralar.

Kaynakça

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. New York: Basic Books.

Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. London: Routledge.

Freud, S. (1914). On narcissism: An introduction. Standard Edition, 14, 67–102.

Freud, S. (1915). Instincts and their vicissitudes. Standard Edition, 14, 109–140.

Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.

Kernberg, O. F. (1975). Borderline conditions and pathological narcissism. New York: Jason Aronson.

Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanisms. International Journal of Psychoanalysis, 27, 99–110.

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). New York: Guilford Press.

Winnicott, D. W. (1960). The theory of the parent-infant relationship. International Journal of Psychoanalysis, 41, 585–595.

Winnicott, D. W. (1965). The maturational processes and the facilitating environment. London: Hogarth Press.

Fonagy, P., Gergely, G., Jurist, E. L., & Target, M. (2002). Affect regulation, mentalization, and the development of the self. New York: Other Press.

Uzman Psikolog Bilal Kaya ile Psikolojik Destek

Samsun Atakum merkezli oyun terapisi arayan ebeveynler için bireysel psikolojik danışmanlık hizmeti sunuyorum. Destek için:🌐 www.bilalkaya.net

📍Samsun Atakum Psikolog / Online Danışmanlık

Bilal KAYA |Yetişkin ve Çocuk Psikoloğu | Online Psikolog | Samsun Psikolog | Atakum Psikolog