Neden Başımıza Güzel Bir Şey Geldiğinde Bile Tam Olarak Sevinemiyoruz? | Psikolojik Açıdan Mutluluk ve Kaybetme Korkusu

Hayatımızda uzun zamandır beklediğimiz bir şey gerçekleşiyor. Bir iş fırsatı çıkıyor, bir ilişki güzel bir noktaya geliyor, önemli bir başarı elde ediyoruz ya da yalnızca uzun zamandır ihtiyaç duyduğumuz bir şey nihayet yolunda gitmeye başlıyor.

Fakat tam o anda beklediğimiz sevinç gelmiyor.

İçimizden bir ses:

“Acaba bir şey olacak mı?”

“Bu kadar güzel gidiyorsa kesin bir şey çıkacak.”

“Çok sevinmeyeyim, sonra üzülürüm.”

“Daha erken, bunun tadını çıkarmak için beklemek lazım.”

“Ya elimden giderse?”

diyebiliyor.

Bazen de insan gerçekten mutlu olduğunu hissedemiyor. Güzel bir haber alıyor ama birkaç dakika sonra zihni olabilecek kötü ihtimalleri düşünmeye başlıyor. Bir ilişki yolunda gidiyor fakat “ne zaman bozulacak?” sorusu zihne yerleşiyor. Bir başarı elde ediliyor fakat kişi başarının kendisinden çok, bundan sonra başarısız olma ihtimalini düşünüyor.

Bu durum çoğu zaman kişinin nankör, mutsuz veya hayattan keyif alamayan biri olduğu anlamına gelmez.

Bazen insanın mutluluğa değil, mutluluğun beraberinde getirdiği kırılganlığa tahammül etmekte zorlandığını gösterir.

Çünkü gerçekten sevinmek, aynı zamanda kaybedilebilecek bir şeye bağlanmak demektir.

Mutluluk Neden Bazen Kaygı Yaratır?

Mutluluk çoğu zaman yalnızca “iyi hissetmek” olarak düşünülür.

Oysa psikolojik açıdan bakıldığında mutluluk, insanı oldukça savunmasız da bırakabilir.

Bir şey bizim için önemli hâle geldiğinde onu kaybetme ihtimali de önem kazanır.

Hiçbir beklentimiz olmayan bir şeyin kaybı bizi çok fazla sarsmayabilir. Fakat çok sevdiğimiz bir insanı, çok istediğimiz bir işi, kurduğumuz bir ilişkiyi veya elde ettiğimiz bir yaşam düzenini kaybetme ihtimali daha büyük bir korku yaratabilir.

Bu nedenle bazı insanlar için mutluluk bilinçdışında şu anlama gelebilir:

“Artık kaybedecek bir şeyim var.”

Ve zihnin bir bölümü bu nedenle mutluluğun hemen ardından tehlike aramaya başlayabilir.

“Şimdi ne olacak?”

“Bu ne kadar sürecek?”

“Ya bozulursa?”

“Ya elimden alınırsa?”

Böylece kişi henüz gerçekleşmemiş bir kaybın yasını, yaşadığı mutluluğun içine taşımaya başlayabilir.

Freud'a Göre Haz Neden Her Zaman Basit Değildir?

Freud'un düşüncesinde insan ruhsallığı yalnızca haz arayan bir yapıdan ibaret değildir.

İnsan bir yandan hazza, doyuma ve yaşamın devamlılığına yönelirken diğer yandan kaygı, çatışma, suçluluk ve kayıp korkusuyla da mücadele eder.

Bu nedenle kişinin bilinç düzeyinde istediği bir şeyin gerçekleşmesi, ruhsal düzeyde yalnızca mutluluk yaratmayabilir.

Örneğin kişi uzun zamandır değer görmek istiyor olabilir. Bir başkasının sevgisini kazandığında ise bu kez başka bir kaygı ortaya çıkabilir:

“Ya bu sevgiyi kaybedersem?”

Dolayısıyla arzu edilen şey gerçekleştiğinde çatışma sona ermeyebilir. Sadece çatışmanın konusu değişebilir.

Öncesinde:

“Beni sevecek mi?”

sorusu vardır.

Sonrasında:

“Beni sevmeye devam edecek mi?”

sorusuna dönüşür.

Bu açıdan bakıldığında bazı insanların sürekli bir sonraki probleme geçmesinin nedeni, yaşadıkları güzel şeyi gerçekten istememeleri değil; iyi olanı ruhsal olarak güvenli bir yerde tutmakta zorlanmalarıdır.

Bowlby: Sevdiğimiz Şeyi Kaybetme Korkusu

Bağlanma kuramı bu konuyu anlamak açısından oldukça önemli bir kapı açar.

Bowlby'ye göre insanın erken dönem ilişkileri, ilerleyen yaşamında diğer insanlarla kurduğu bağlara ilişkin beklentilerinin oluşmasında önemli rol oynar.

Çocuk için bakım veren kişinin varlığı yalnızca fiziksel bir ihtiyaç değildir. Çocuğun dünyayı güvenli veya tehdit edici olarak deneyimlemesinde de belirleyicidir.

Eğer çocuk açısından yakınlık zaman zaman güven verici, zaman zaman belirsiz veya kaygı uyandırıcı olmuşsa, ilerleyen yaşamda yakın ilişkilerde şu tür bir iç beklenti oluşabilir:

“İyi olan her şey bir anda değişebilir.”

Bu beklenti yetişkinlikte her zaman bilinçli biçimde fark edilmez.

Kişi yalnızca şunu hisseder:

“Bir şeyler fazla güzel gidiyor.”

Ve tam da güzel giden şey nedeniyle huzursuz olmaya başlar.

Çünkü ruhsal sistem geçmişte öğrendiği bir şeyi bugünün üzerine taşıyor olabilir:

Yakınlık kaybedilebilir.

Güven bozulabilir.

İyi olan bir anda kötüye dönebilir.

Bu durumda kişi mutluluğun kendisinden değil, mutluluğun kaybedilme ihtimalinden korkar.

“Çok Sevinirsem Sonra Daha Çok Üzülürüm”

Bu cümle aslında oldukça önemli bir psikolojik savunmayı anlatabilir.

İnsan bazen kendisini gelecekte yaşayabileceği acıdan korumak için bugünkü mutluluğunu bilinçli veya bilinçdışı biçimde sınırlar.

“Çok bağlanmayayım.”

“Çok umutlanmayayım.”

“Fazla sevinmeyeyim.”

“Beklentimi düşük tutayım.”

Bunların altında çoğu zaman bir çeşit ruhsal korunma vardır.

Kişi kendisine şöyle demektedir:

“Eğer baştan çok mutlu olmazsam, kaybettiğimde daha az acı çekerim.”

Fakat burada bir paradoks ortaya çıkar.

İnsan gelecekte yaşayabileceği acıyı azaltmaya çalışırken, bugün yaşayabileceği mutluluğu da azaltmaya başlar.

Henüz gerçekleşmemiş bir kaybın acısını önceden yaşamaya başladığında, sahip olduğu şeyin gerçekliğini tam olarak deneyimleyemez.

Böylece hayat şu hâle gelebilir:

Kaybetmemek için tam olarak sahip olamamak.

Winnicott ve “İyi Olanı Yaşayabilmek”

Winnicott'un düşüncelerinde insanın kendiliğini güvenli bir ilişkisel ortam içerisinde geliştirebilmesi önemli bir yere sahiptir.

Bir insanın yalnızca başkalarının yanında var olabilmesi değil, zaman içerisinde güvenli bir iç alan oluşturabilmesi de önemlidir.

Çünkü insanın dışarıdan sürekli güvenceye ihtiyacı varsa, iyi giden bir durumun devamlılığını kendi içinde taşıması zorlaşabilir.

Örneğin bir insan sevildiğini hissettiğinde bir süre rahatlayabilir. Ancak karşı tarafın ilgisi azaldığında veya küçük bir belirsizlik ortaya çıktığında daha önce hissettiği güven hızla kaybolabilir.

Bu noktada sorun yalnızca ilişkinin ne kadar güvenli olduğu değildir.

Kişinin güven duygusunu kendi ruhsal dünyasında ne kadar taşıyabildiği de önemlidir.

Bazen insanın ihtiyacı olan şey daha fazla güvence değil, güven duygusunun yavaş yavaş içselleştirilebilmesidir.

Çünkü sürekli:

“Her şey yolunda mı?”

diye kontrol etmek, insanın gerçekten güvende hissetmesini sağlamaz.

Aksine, zihni sürekli tehlike aramaya alıştırabilir.

Bazı İnsanlar Neden Sürekli Kötü İhtimali Düşünür?

Güzel bir şey olduğunda kötü bir şey olacakmış gibi hissetmenin altında geçmiş yaşantılar da bulunabilir.

Özellikle çocukluk döneminde yaşamın öngörülemez olduğu deneyimlenmişse, kişi dünyayı kontrol altında tutabilmek için sürekli ihtimalleri hesaplamayı öğrenebilir.

“Ne ters gidebilir?”

sorusu zaman içerisinde bir düşünce biçimine dönüşebilir.

Bu düşünce biçimi başlangıçta kişiyi korumuş olabilir.

Çünkü tehlikeyi önceden fark etmek, bazı durumlarda gerçekten işe yarar.

Ancak yetişkinlikte aynı sistem her durumda çalışmaya devam ettiğinde kişi yalnızca tehlikeleri değil, mutluluğu da tehdit olarak algılamaya başlayabilir.

İyi bir şey olduğunda bile zihnin görevi:

“Bunun tadını çıkar.”

demek yerine:

“Bir sonraki problemi bul.”

olabilir.

Bu yüzden bazı insanların hayatında gerçek sorunlardan çok, sorun çıkma ihtimali yer kaplar.

Mutlulukla Birlikte Suçluluk Hissetmek

Bazen mesele yalnızca kaybetme korkusu değildir.

Kişi güzel bir şey yaşadığında suçluluk da hissedebilir.

“Ben bu kadar mutlu olmayı hak ediyor muyum?”

“Çevremde bu kadar sorun varken benim iyi olmam doğru mu?”

“Ben rahat ederken başkaları zorlanıyor.”

gibi düşünceler ortaya çıkabilir.

Bunun arkasında kişinin kendi ihtiyaçlarına, başarılarına veya mutluluğuna ilişkin derin inançlar bulunabilir.

Bazı insanlar için mutluluk bilinçdışında bencillikle eşleşmiş olabilir.

Bazıları için ise acı çekmek daha tanıdık bir ruhsal durumdur.

Tanıdık olan her zaman iyi değildir fakat ruhsallık açısından güvenli hissedilebilir.

Bu nedenle insan bazen mutluluktan çok mutsuzluğa alışkın olabilir.

Ve alışkın olmadığı bir iyi oluş hâli ortaya çıktığında, onu sabote etmese bile ondan şüphe etmeye başlayabilir.

Tanıdık Olan Neden Daha Güvenli Hissedebilir?

Psikodinamik açıdan insan her zaman yalnızca “iyi” olana yönelmez.

Bazen tanıdık olana yönelir.

Çocuklukta yoğun eleştiri yaşamış bir insan için eleştiri tanıdık olabilir.

Terk edilme yaşamış biri için ilişkide mesafe tanıdık olabilir.

Sürekli kaygı yaşamış biri için sakinlik yabancı gelebilir.

Bu nedenle bazı insanlar hayatlarında ilk kez her şey yolunda gitmeye başladığında bile içlerinde bir huzursuzluk hissedebilir.

Çünkü ruhsal dünya şöyle diyebilir:

“Burası alışık olduğum yer değil.”

Bu durum kişinin mutluluğu istemediği anlamına gelmez.

Tam tersine, bazen kişi mutluluğu çok istediği için ondan korkabilir.

Çünkü mutluluk yeni bir deneyimdir ve yeni olan her şey, özellikle geçmişte yeterince güvenli deneyimler yaşanmamışsa, bir miktar kaygı yaratabilir.

Kohut ve Değerli Hissetme İhtiyacı

Kohut'un kendilik psikolojisi açısından baktığımızda kişinin kendilik değerinin oluşumu da bu konuda önem kazanır.

Kendisini yeterince değerli hissetmeyen bir insan, başarı veya takdir elde ettiğinde bunu içsel olarak kabul etmekte zorlanabilir.

Bir başarı gerçekleşir:

“Başardım.”

demek yerine:

“Şanslıydım.”

“Tesadüf oldu.”

“Bir dahaki sefere yapamam.”

diyebilir.

Çünkü dışarıdan gelen olumlu deneyim, kişinin içindeki kendilik algısıyla uyuşmayabilir.

Burada kişi yalnızca başarının tadını çıkaramaz.

Başarı ile kendilik algısı arasında bir çatışma oluşur.

“Ben değerliyim” duygusu içeride yeterince sağlam değilse, dışarıdan gelen değer de kalıcı bir güven yaratmayabilir.

Bu nedenle insanın hayatında güzel şeylerin çoğalması, her zaman kendisini güzel hissetmesini sağlamaz.

Bazen önce insanın kendisiyle kurduğu ilişkinin değişmesi gerekir.

Varoluşçu Açıdan Mutluluğun Kırılganlığı

Konunun bir başka boyutu ise varoluşçudur.

İnsan yalnızca yaşayan bir varlık değildir; aynı zamanda yaşamının geçici olduğunu bilen bir varlıktır.

Sevdiğimiz insanların bir gün hayatımızda olmayabileceğini, sahip olduklarımızın değişebileceğini, ilişkilerin dönüşebileceğini ve hiçbir şeyin sonsuza kadar aynı kalmayacağını biliriz.

Bu nedenle mutluluğun içinde bile bir miktar kırılganlık vardır.

Bir şeyi gerçekten sevmek, onu kaybetme ihtimalini de beraberinde getirir.

Tam da bu nedenle bazen insan:

“Mutlu olursam başıma kötü bir şey gelir.”

diye düşünmez.

Daha derinde:

“Mutlu olduğum şeyi kaybetmekten korkuyorum.”

hissini taşır.

Varoluşçu yaklaşım açısından burada önemli olan, yaşamın belirsizliğini tamamen ortadan kaldırmak değildir.

Çünkü böyle bir güvence mümkün değildir.

Mesele belirsizliğin olmadığı bir hayat kurmak değil, belirsizliğin varlığına rağmen yaşayabilme kapasitesini geliştirmektir.

Çünkü yaşamın garantisi yoktur.

İlişkilerin garantisi yoktur.

Başarının garantisi yoktur.

Sağlığın, gençliğin, sahip olduklarımızın veya geleceğin garantisi yoktur.

Fakat bütün bunların garantisi olmadığı için bugün yaşanan hiçbir güzel şey değersiz değildir.

Tam tersine, belki de yaşamın anlamının önemli bir parçası tam burada ortaya çıkar:

Geçici olduğunu bilerek bir şeyi gerçekten yaşayabilmek.

Her Güzel Şeyin Ardından Kötü Bir Şey Gelmek Zorunda Değil

Bazen zihnimiz geçmişte yaşanan olaylar arasında bağlantılar kurar.

“Ne zaman mutlu olsam bir şey oldu.”

“Ne zaman rahatlasam kötü bir haber geldi.”

“Bir şeyler yolunda gittiğinde mutlaka bozuldu.”

Bu deneyimler zaman içerisinde bir beklenti oluşturabilir.

Ancak geçmişte iki şeyin art arda gerçekleşmiş olması, aralarında zorunlu bir nedensellik olduğu anlamına gelmez.

Mutluluktan sonra kötü bir şey gelmek zorunda değildir.

Ve kötü bir şeyin bir gün gerçekleşme ihtimali, bugünkü mutluluğu ertelemeyi gerektirmez.

Çünkü insan gelecekte yaşanabilecek acıları önceden yaşayarak kendisini gelecekteki acıdan koruyamaz.

Sadece bugünün bir bölümünü de kaybedebilir.

Peki Güzel Bir Şey Olduğunda Ne Yapabiliriz?

Öncelikle kendimizi zorla mutlu etmeye çalışmak gerekmeyebilir.

“Mutlu olmalıyım.”

“Bunun tadını çıkarmalıyım.”

“Olumlu düşünmeliyim.”

gibi cümleler bazen yeni bir baskı yaratabilir.

Bunun yerine, güzel bir şey olduğunda zihnin ne yaptığını fark etmek daha anlamlı olabilir.

Şunları kendimize sorabiliriz:

“Şu anda neden sevinmek yerine endişeleniyorum?”

“Neyi kaybetmekten korkuyorum?”

“Bu korku gerçekten bugünkü durumla mı ilgili, yoksa geçmişten tanıdığım bir duygu mu?”

“Güzel giden bir şey olduğunda neden hemen sonrasını düşünmeye başlıyorum?”

“Mutlu olursam savunmasız kalacağımı mı düşünüyorum?”

Bu sorular kişinin kendi iç dünyasını anlaması açısından önemli olabilir.

Çünkü bazen problem mutluluğu hissedememek değildir.

Asıl mesele, mutluluğun yanında ortaya çıkan duyguları taşıyamamaktır.

Mutluluğu Kontrol Etmeye Çalışmak

İnsan bazen mutluluğu da kontrol etmek ister.

Ne kadar sevineceğini, ne kadar bağlanacağını, ne kadar umutlanacağını hesaplamaya çalışır.

Fakat duygular matematiksel olarak kontrol edilemez.

Bir şeyi çok sevdiğimizde onu kaybetme ihtimalini de kabul etmiş oluruz.

Bir ilişkiye bağlandığımızda incinme ihtimalini de kabul ederiz.

Bir hayal kurduğumuzda gerçekleşmeme ihtimalini de kabul ederiz.

Ama yaşamın bütün risklerini ortadan kaldırmaya çalışırsak, yaşamın kendisini de küçültmeye başlayabiliriz.

Hiç incinmemek için hiçbir şeye gerçekten bağlanmamak mümkündür.

Fakat bunun bedeli, hiçbir şeyi gerçekten yaşamamaktır.

Belki de Öğrenmemiz Gereken Şey “Mutlu Olmak” Değil

Bazen insanın ihtiyacı daha fazla mutluluk değildir.

Belki de ihtiyaç duyduğu şey, mutluluğa izin verebilmektir.

İyi bir şey olduğunda hemen şüphe etmeden birkaç dakika o duygunun içinde kalabilmek.

Birinin sevgisini sorgulamadan hissedebilmek.

Başarıyı küçümsemeden kabul edebilmek.

Gelecekte ne olacağını bilmeden bugünün iyi olduğunu fark edebilmek.

Ve belki en önemlisi:

“Bunu kaybetmekten korkuyorum” demenin, “bunu yaşamamalıyım” anlamına gelmediğini öğrenebilmek.

Çünkü sevdiğimiz her şeyin bir gün değişebileceğini bilmek, bugün onu sevmememiz gerektiği anlamına gelmez.

Tam tersine, geçicilik bazen yaşadığımız anın değerini daha görünür hâle getirir.

Sonuç: Güzel Olanı Yaşamak da Bir Ruhsal Kapasitedir

Başımıza güzel bir şey geldiğinde tam olarak sevincimizi yaşayamıyorsak, kendimize hemen:

“Bende bir problem var.”

demek zorunda değiliz.

Belki zihnimiz bizi geçmişte koruyan bir yöntemle bugün de korumaya çalışıyordur.

Belki kaybetme korkusu, sahip olmanın önüne geçiyordur.

Belki mutluluk bizim için geçmişte yeterince güvenli bir deneyim olmadığı için, güzel olanın içinde bile tehlike arıyoruzdur.

Belki de kendimizi korumak için gelecekte yaşanabilecek acıları bugünden yaşamaya çalışıyoruzdur.

Fakat hayatın bütün belirsizliklerini önceden kontrol etmek mümkün değildir.

İlişkiler değişebilir.

İnsanlar uzaklaşabilir.

Planlar bozulabilir.

Başarılar sona erebilir.

Ve evet, bazen çok sevdiğimiz şeyleri kaybedebiliriz.

Ama bütün bunların mümkün olması, bugün sahip olduğumuz güzel şeyi yarım yaşamamız gerektiği anlamına gelmez.

Belki olgunlaşmak, hiçbir şeyin kaybolmayacağından emin olmak değildir.

Kaybolma ihtimalini bilerek yine de sevebilmek, umut edebilmek ve sevincin içinde kalabilmektir.

Çünkü bazen insanın kendisine verebileceği en büyük izin şudur:

“Henüz kötü bir şey olmadı. Şu an güzel bir şey oluyor. Ve ben bunun içinde biraz kalabilirim.”

Eğer güzel şeyler karşısında yoğun kaygı, kaybetme korkusu, sürekli kötü bir şey olacak beklentisi veya kendini geri çekme hâli yaşamınızın birçok alanında tekrar ediyorsa, bu duyguların altında bulunan kişisel ve ilişkisel dinamikleri anlamak psikolojik destek sürecinin önemli bir parçası olabilir. Samsun psikolog ve online psikolog desteği hakkında bilgi almak veya randevu için ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Güzel bir şey olduğunda neden kötü bir şey olacakmış gibi hissediyorum?

Bu durum geçmiş deneyimlerle, kayıp korkusuyla, belirsizliğe tahammül etmekte zorlanmayla veya kişinin güven duygusunu içsel olarak taşımakta zorlanmasıyla ilişkili olabilir. Her zaman bilinçli bir düşünce değildir; bazen otomatik bir kaygı şeklinde ortaya çıkar.

Mutlu olduğumda neden hemen “ya bozulursa?” diye düşünüyorum?

Bir şey sizin için değerli hâle geldikçe onu kaybetme ihtimali de daha önemli hâle gelir. Özellikle geçmişte ilişkilerde veya yaşam koşullarında belirsizlik yaşandıysa, zihin iyi giden bir durumun ardından olası kaybı önceden hesaplamaya çalışabilir.

“Çok sevinirsem sonra çok üzülürüm” düşüncesi normal mi?

Zaman zaman ortaya çıkması oldukça anlaşılabilir bir düşüncedir. Ancak kişinin mutluluğunu sürekli sınırlamasına, ilişkilere bağlanmaktan kaçınmasına veya başarılarını yaşayamamasına neden oluyorsa üzerinde düşünülmesi gereken bir ruhsal örüntü hâline gelebilir.

Mutluluktan korkmak mümkün mü?

Evet. Burada çoğu zaman korkulan şey mutluluğun kendisinden çok, mutluluğun getirdiği kırılganlık, bağlanma ve kaybetme ihtimalidir.

Güzel şeylerin tadını çıkaramamak psikolojik bir sorun mudur?

Tek başına böyle bir durum bir psikolojik sorun olduğu anlamına gelmez. Ancak uzun süredir devam ediyor, yaşamdan alınan keyfi azaltıyor veya kişinin ilişkilerini, iş yaşamını ve günlük hayatını etkiliyorsa altında yatan duygusal dinamiklerin değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Güzel şeyler olduğunda neden kendimi geri çekiyorum?

Bazı insanlar yakınlık veya başarı arttıkça daha fazla kaygı yaşayabilir. Geri çekilmek, bilinçdışı olarak olası hayal kırıklığından korunmanın bir yolu hâline gelebilir.