Bir hedefe ulaşıyorsunuz. Uzun zamandır emek verdiğiniz bir işi tamamlıyor, bir sınavı geçiyor, takdir alıyor ya da önemli bir başarı elde ediyorsunuz.
İlk başta kısa süreli bir rahatlama hissi geliyor.
Ancak çok geçmeden zihniniz yeni bir hedef buluyor.
"Daha fazlasını yapmalıyım."
"Henüz yeterli değil."
"Aslında bunu herkes yapabilirdi."
"Şimdi sırada ne var?"
Bazı insanlar için başarı bir tercih değil, adeta bir zorunluluk gibi hissedilir. Sanki dururlarsa, yavaşlarlarsa ya da başarısız olurlarsa değerlerini kaybedeceklermiş gibi...
Peki insan neden sürekli kendisini kanıtlamak zorunda hisseder?
Başarmak ile Değerli Hissetmek Aynı Şey Değildir
Başarılı olmak istemek son derece doğal bir durumdur. İnsanlar üretmek, gelişmek ve hedeflerine ulaşmak isterler.
Ancak bazı durumlarda başarı, kişinin yaşamındaki amaçlardan biri olmaktan çıkar ve öz değerinin temel kaynağı haline gelir.
Kişi yalnızca başarılı olduğunda kendisini iyi hisseder.
Başarı geldiğinde kısa süreli bir rahatlama yaşanır. Ancak bu duygu kalıcı olmaz. Çünkü kişinin asıl ihtiyacı başarı değil, değerli hissetmektir.
Ve değer duygusu yalnızca başarıya bağlandığında, hiçbir başarı yeterince doyurucu olmayabilir.
Sürekli Bir Şeyleri İspat Etme İhtiyacı Nereden Gelir?
Psikodinamik yaklaşıma göre yetişkinlikte yaşadığımız birçok duygu ve ilişki örüntüsü, erken dönem deneyimlerimizle bağlantılı olabilir.
Bazı insanlar çocukluklarında açık ya da örtük biçimde şu mesajlarla büyümüş olabilir:
- "Daha iyisini yapabilirsin."
- "Bu kadarla yetinme."
- "Başarılı olursan fark edilirsin."
- "Hata yapmamalısın."
- "En iyisi olmalısın."
Bu mesajlar bazen doğrudan söylenir, bazen de aile içindeki beklentiler aracılığıyla hissedilir.
Zamanla kişi şu inancı geliştirebilir:
"Değer görmek için başarılı olmalıyım."
Bu durumda başarı yalnızca bir sonuç değil, sevgiye, kabul görmeye ve değerli hissetmeye giden bir yol haline gelir.
İçimizdeki Eleştirmen
Kendini sürekli kanıtlamak zorunda hisseden insanların çoğu, oldukça sert bir iç eleştirmene sahiptir.
Ne yaparlarsa yapsınlar, içlerinden gelen bir ses onları daha fazlasına zorlar.
Bir başarı elde edildiğinde bile:
- "Aslında daha iyisini yapabilirdin."
- "Bu yeterli değil."
- "Henüz istediğin yerde değilsin."
- "Şimdi daha büyük bir şey başarmalısın."
gibi düşünceler ortaya çıkabilir.
Bu nedenle kişi dışarıdan başarılı görünse de iç dünyasında sürekli bir eksiklik hissi yaşayabilir.
Neden Dinlenmek Bu Kadar Zor Gelebilir?
Bazı insanlar için dinlenmek rahatlatıcı değil, huzursuz edici bir deneyimdir.
Boş kaldıklarında suçluluk hissederler.
Kendilerine zaman ayırdıklarında üretken olmadıkları düşüncesi ortaya çıkabilir.
Çünkü değer duygusu çalışmak, üretmek ve başarmak üzerine kurulmuştur.
Bu durumda dinlenmek, bilinçdışı düzeyde değersizleşmek gibi hissedilebilir.
Oysa insanın değeri yalnızca yaptığı şeylerden ibaret değildir.
Başarı Neden Bazen Hiçbir Zaman Yetmez?
Psikanalitik düşünceye göre bazı ihtiyaçlar dışarıdan gelen başarılarla tamamen doyurulamaz.
Çünkü kişi aslında bir başarı eksikliği yaşamıyor olabilir.
Belki de uzun zamandır aradığı şey:
- kabul görmek,
- anlaşılmak,
- takdir edilmek,
- olduğu haliyle değerli hissedebilmektir.
Eğer bu ihtiyaçlar yeterince karşılanmamışsa, kişi bunları başarı yoluyla elde etmeye çalışabilir.
Ancak hiçbir başarı, geçmişten gelen duygusal eksikliklerin yerini tam olarak dolduramaz.
Eğer Hiçbir Şeyi Kanıtlamak Zorunda Olmasaydınız?
Bu soruyu kendinize sormayı deneyin:
"Eğer hiçbir şeyi başarmak zorunda olmasaydım, yine de değerli hissedebilir miydim?"
Bu soru ilk bakışta basit görünse de kişinin kendisiyle kurduğu ilişki hakkında önemli ipuçları verebilir.
Çünkü bazen yorucu olan şey başarının kendisi değil, sürekli değerimizi kanıtlamaya çalışmaktır.
Psikolojik Destek Ne Zaman Faydalı Olabilir?
Eğer:
- Kendinizi sürekli yetersiz hissediyorsanız,
- Başarılarınıza rağmen tatmin olamıyorsanız,
- Dinlenirken suçluluk duyuyorsanız,
- Sürekli daha fazlasını yapmak zorunda hissediyorsanız,
- Öz değerinizi başarılarınıza göre belirliyorsanız,
profesyonel psikolojik destek almak faydalı olabilir.
Psikodinamik yaklaşım, kişinin yalnızca bugünkü sıkıntılarına değil; bu duyguların kökenlerine, içsel çatışmalarına ve yaşam öyküsüne de odaklanır.
Sonuç
Kendini sürekli kanıtlamak zorunda hissetmek çoğu zaman yalnızca yüksek hedeflere sahip olmakla ilgili değildir.
Bazen bu durum, kişinin kendi değerini dışarıdan gelen başarılarla korumaya çalışmasının bir sonucu olabilir.
Belki de asıl soru daha başarılı olup olamayacağımız değildir.
Belki de cevap aramamız gereken soru şudur:
"Başarmadığım zamanlarda da kendimi değerli hissedebiliyor muyum?"
Bilal KAYA | Yetişkin ve Çocuk Psikoloğu | Online Psikolog | Samsun Psikolog | Atakum Psikolog
Yorumlar
Henüz onaylanmış yorum yok.
Google ile giriş yapanlar yorum yapabilir.
Google ile Giriş Yap