İstediğim Şeylere Ulaşınca Neden Mutlu Olamıyorum?

Uzun zamandır istediğiniz bir şeye ulaşıyorsunuz.

Bir sınavı kazanıyorsunuz.

İstediğiniz işe giriyorsunuz.

Yeni bir ilişkiye başlıyorsunuz.

Bir ev ya da araba alıyorsunuz.

Belki yıllardır hayalini kurduğunuz bir hedef gerçekleşiyor.

Ancak beklediğiniz duygu gelmiyor.

Ya da geliyor ve çok kısa sürüyor.

Sonra içinizde tanıdık bir boşluk beliriyor:

"Bu muydu?"

"Neden düşündüğüm kadar mutlu değilim?"

"Şimdi ne olacak?"

Birçok insan bu deneyimi yaşar ve bunun nedenini anlamakta zorlanır. Çünkü bize çoğu zaman mutluluğun hedeflere ulaşıldığında geleceği öğretilmiştir. Oysa bazı insanlar hayatlarının en çok istedikleri şeylerine ulaştıkları dönemlerde bile kendilerini bekledikleri kadar iyi hissetmeyebilirler.

Peki neden?

Mutluluk Her Zaman Bir Varış Noktası Değildir

Günümüzde mutluluk çoğu zaman belirli hedeflere ulaşmanın doğal sonucu gibi sunulur.

Sanki:

• Daha başarılı olursak,
• Daha çok para kazanırsak,
• Doğru ilişkiyi bulursak,
• İstediğimiz bedene sahip olursak,

kalıcı olarak mutlu olacakmışız gibi düşünülür.

Bu nedenle birçok insan hayatını gelecekteki bir noktaya yatırım yaparak geçirir.

"Şu sınavı geçince..."

"Şu işi alınca..."

"Evlenince..."

"Terfi alınca..."

Ancak hedef gerçekleştiğinde ortaya çıkan duygu çoğu zaman beklenenden farklı olabilir.

Kısa süreli bir sevinç yaşanır.

Sonra gündelik hayat geri döner.

Ve kişi kendisini yeniden eksik hissetmeye başlayabilir.

Çünkü bazı ihtiyaçlar dış dünyadaki başarılarla tamamen karşılanamaz.

Mutluluğu Sürekli Geleceğe Ertelemek

Bazen yaşamın kendisi, sürekli hazırlık yapılan bir sürece dönüşür.

Kişi bugünü yaşamak yerine gelecekteki bir noktaya odaklanır.

Mutluluk sürekli ertelenir:

"Biraz daha çalışayım."

"Biraz daha para kazanayım."

"Biraz daha ilerleyeyim."

"Biraz daha başarılı olayım."

Fakat gelecekteki hedef gerçekleştiğinde de benzer bir mekanizma çalışmaya devam eder.

Bu kez yeni bir hedef ortaya çıkar.

Böylece kişi yıllarca koşar ama bir türlü vardığını hissedemez.

Çünkü mutluluk bir sonuç olarak değil, sürekli ertelenen bir vaat olarak kalır.

Beklentiler ve Gerçeklik Arasındaki Mesafe

Bazen yıllarca belirli bir hedefe odaklanırız.

O hedef yalnızca bir amaç olmaktan çıkar ve zihnimizde çok daha büyük bir anlam kazanmaya başlar.

Belki o iş yalnızca bir iş değildir.

Belki o ilişki yalnızca bir ilişki değildir.

Belki o başarı yalnızca bir başarı değildir.

Onların içinde;

• değerli hissetmek,
• sevilmek,
• yeterli olmak,
• eksikliği tamamlamak

gibi daha derin ihtiyaçlar taşınır.

Bu nedenle hedef gerçekleştiğinde beklenen duygusal dönüşüm yaşanmayabilir.

Çünkü dışarıdaki başarı, içerideki ihtiyaçları tamamen karşılayamaz.

Çocuklukta Başarı ve Sevgi Arasındaki İlişki

Psikodinamik yaklaşım, kişinin kendisi hakkındaki temel inançlarının erken dönem ilişkiler içinde şekillendiğini öne sürer.

Bazı insanlar çocukluklarında şu mesajları doğrudan ya da dolaylı biçimde almış olabilir:

• "Daha iyisini yapabilirsin."
• "Bu kadarla yetinme."
• "Başarılı olursan fark edilirsin."
• "Hata yapmamalısın."
• "En iyisi olmalısın."

Hiç kimse çocuğa açıkça "yalnızca başarılı olursan seni severim" demeyebilir. Ancak aile içindeki beklentiler ve takdir biçimleri bazen bu algının oluşmasına neden olabilir.

Örneğin çocuk yalnızca yüksek not aldığında ilgi görüyor ya da yalnızca başarılı olduğunda takdir ediliyorsa, zamanla şu inancı geliştirebilir:

"Başarılıysam değerliyim."

"Başarısızsam yeterli değilim."

Bu durumda başarı yalnızca bir hedef olmaktan çıkar.

Kişinin öz değeriyle ilgili bir mesele haline gelir.

Yetişkinlikte ise kişi başarıya ulaştığında kısa süreli rahatlama hisseder. Ancak bu rahatlama kalıcı olmaz. Çünkü aslında doyurulmaya çalışılan şey başarı değil, değerli hissetme ihtiyacıdır.

Psikodinamik Açıdan Neden Yetmiyor?

Psikodinamik yaklaşım, insanın yalnızca bilinçli hedefleriyle hareket etmediğini söyler.

Bazen dışarıdan istediğimizi düşündüğümüz şeylerin arkasında bilinçdışı ihtiyaçlar bulunabilir.

Örneğin kişi:

"Başarılı olursam sonunda kendimi değerli hissedeceğim."

diye düşünebilir.

Ancak öz değerle ilgili temel sorun çözülmediyse, başarı bunu kalıcı olarak değiştirmeyebilir.

Bu durumda kişi bir hedefe ulaşır, kısa süreli rahatlar ve ardından yeni bir hedef belirler.

Döngü yeniden başlar.

Lacan ve Arzunun Sonsuzluğu

Fransız psikanalist Jacques Lacan, insan arzusu üzerine oldukça etkileyici bir düşünce ortaya koymuştur.

Lacan'a göre insan yalnızca belirli şeyleri arzulamaz; arzulamanın kendisi insan ruhsallığının temel özelliklerinden biridir.

Bu nedenle elde ettiğimiz şeyler bizi kalıcı olarak doyurmaz.

Bir hedefe ulaşırız.

Bir süre mutlu oluruz.

Sonra yeni bir hedef ortaya çıkar.

Çünkü arzu, ulaşılan nesneyle sona ermez.

Lacan'ın düşüncesine göre insan yaşamında her zaman bir eksiklik duygusu vardır.

Bu eksiklik patolojik olmak zorunda değildir.

İnsan olmanın doğal bir parçasıdır.

Ancak bazen kişi bu eksikliği belirli başarılarla, ilişkilerle ya da statülerle tamamen doldurabileceğine inanır.

Hayal kırıklığı da çoğu zaman burada ortaya çıkar.

Çünkü kişi ulaştığı şeyin aslında aradığı şey olmadığını fark eder.

Beklenen mutluluk gelmez.

Ve kişi yeniden başka bir hedefe yönelir.

Başarı Sonrası Boşluk Hissi

Bazı insanlar özellikle büyük hedeflere ulaştıktan sonra belirgin bir boşluk hissi yaşayabilir.

Örneğin:

• Üniversite sınavını kazandıktan sonra,
• Mezun olduktan sonra,
• Terfi aldıktan sonra,
• Evlendikten sonra,
• Uzun zamandır beklediği bir hedefe ulaştıktan sonra

beklenmedik bir anlamsızlık hissi ortaya çıkabilir.

Çünkü kişi uzun süre boyunca hayatını o hedef etrafında organize etmiştir.

Hedef gerçekleştiğinde ise zihinde şu soru belirir:

"Şimdi ne olacak?"

Bu durum birçok insan için şaşırtıcı olabilir.

Ancak çoğu zaman psikolojik bir bozukluk değil, insanın arzuyla kurduğu ilişkinin doğal bir sonucudur.

Varoluşçu Yaklaşım: Mutluluk mu, Anlam mı?

Modern dünyada mutluluk çoğu zaman yaşamın temel amacı gibi sunulmaktadır.

Oysa varoluşçu psikologlar bu konuda farklı düşünmüşlerdir.

Viktor Frankl'a göre insanın temel motivasyonu mutluluk değil, anlam arayışıdır.

Frankl, insanların yaşamlarında anlam bulduklarında zorlayıcı koşullarla bile baş edebildiklerini savunmuştur.

Bu açıdan bakıldığında bazı insanlar hedeflerine ulaştıkları halde mutlu olamayabilirler.

Çünkü ulaşılan hedef, kişinin yaşamına anlam katmıyor olabilir.

Varoluşçu psikolog Rollo May ise insanın sürekli gelişen ve dönüşen bir varlık olduğunu vurgular.

Ona göre yaşam, ulaşılacak son bir nokta değil; devam eden bir oluş sürecidir.

Bu nedenle:

"Bir gün her şey tamam olacak ve tamamen mutlu olacağım."

düşüncesi çoğu zaman gerçekçi değildir.

Belki de yaşamın amacı sürekli mutlu olmak değildir.

Belki de amaç; kişinin kendisine ait hissettirdiği, anlamlı ve sahici bir yaşam kurabilmesidir.

Psikodinamik Açıdan Aslında Ne Arıyorum?

Bir hedefin peşinden giderken kendimize şu soruyu sormak önemlidir:

"Gerçekten ne arıyorum?"

Çünkü bazen istediğimizi düşündüğümüz şey ile ihtiyaç duyduğumuz şey aynı değildir.

Örneğin kişi:

• Daha fazla para kazanmak isteyebilir.
• Akademik başarı peşinde koşabilir.
• Sürekli yeni ilişkiler arayabilir.
• Kariyerinde yükselmeye çalışabilir.

Ancak bu hedeflerin arkasında farklı ihtiyaçlar bulunabilir.

Belki görülmek istiyordur.

Belki takdir edilmek istiyordur.

Belki yeterli hissetmek istiyordur.

Belki sevilmek istiyordur.

Belki de yıllardır taşıdığı değersizlik hissini onarmaya çalışıyordur.

Psikodinamik yaklaşım, kişinin yalnızca ne istediğine değil, neden istediğine de odaklanır.

Çünkü bazen ulaşmaya çalıştığımız hedefler, çok daha derin duygusal ihtiyaçların temsilcileri haline gelir.

Bu durumda kişi hedefe ulaştığında bile beklediği doyumu yaşayamaz.

Çünkü aslında peşinden koştuğu şey diploma, terfi, para ya da statü değildir.

Peşinden koştuğu şey kabul görmek, sevilmek, yeterli hissetmek veya kendisiyle barışabilmektir.

Peki Ne Yapabiliriz?

Belki de kendimize şu soruları sormakla başlayabiliriz:

• Ulaşmaya çalıştığım şey benim için ne ifade ediyor?
• Bu hedef gerçekleşirse neyin değişmesini bekliyorum?
• Mutluluğu ne zamandır geleceğe erteliyorum?
• Başarı benim için yalnızca başarı mı, yoksa daha derin bir anlam mı taşıyor?
• Başarmadığım zamanlarda da kendimi değerli hissedebiliyor muyum?

Bu sorular bazen hedeflerin ötesindeki ihtiyaçları fark etmemize yardımcı olabilir.

Sonuç

İstediğimiz şeylere ulaştığımız halde mutlu olamamak her zaman doyumsuzluk ya da nankörlük anlamına gelmez.

Bazen bu durum, dış dünyada aradığımız şeylerle iç dünyamızdaki ihtiyaçların aynı olmamasından kaynaklanır.

Başarılar, ilişkiler ve hedefler yaşamımıza katkı sağlayabilir. Ancak hiçbir dış başarı tek başına öz değerimizi, anlam arayışımızı veya geçmişten gelen duygusal yaralarımızı tamamen iyileştiremez.

Belki de asıl soru:

"Neden mutlu olamıyorum?"

değil,

"Bu hedef benim için hangi duygusal ihtiyacı temsil ediyordu?"

sorusudur.

Çünkü bazen peşinden koştuğumuz şey hedefin kendisi değil, onun bize hissettireceğini umduğumuz duygudur.

Bilal KAYA | Yetişkin ve Çocuk Psikoloğu | Online Psikolog | Samsun Psikolog | Atakum Psikolog